Jidysz – dialekt niemiecki

Jidysz – specyfika dialektu niemieckiego była dla mnie dość zaskakującym odkryciem. Od dawna interesuje mnie kultura żydowska i obyczaje tego narodu.

Prowadzę blog językowy, dlatego chciałabym napisać o pewnej ciekawostce, którą odkryłam dopiero siedem lat temu. Jak wiadomo Żydzi posługują się językiem hebrajskim lub językiem Jidysz. Ten drugi jest właściwie  dialektem Mittelhochdeutsch czyli średnio-wysoki niemiecki.

Dla odróżnienia Hochdeutsch (wysoko-niemiecki) to język standardowy literacki używany w Niemczech. To też taki język, którego uczymy się w szkołach.

Dialekt ten powstał w X wieku na południu Niemiec. Ludność żydowska, która przybyła w okolice Renu nie mówiła już po hebrajsku, więc stworzyła sobie taki język w zetknięciu się z językiem miejscowym i tak powstał Jidysz. Język ten tradycyjnie jest zapisywany alfabetem hebrajskim, ale czasem zdarza się zapis łaciński.

überraschende Geschichte – zaskakująca historia

der Dialekt – dialekt

die Sprache – język

die Bevölkerung – ludność

die Kultur – kultura

das Brauchtum – obyczaje

                             Die Synagoge das ist eine jüdische Kirche.

Odkryłam w zeszłym roku, że Jidysz czyli język żydowski jest bardzo zbliżony do niemieckiego, a więc tym sposobem znam jeszcze jeden język. Po prostu nigdy wcześniej nie przysłuchiwałam się dokładnie temu językowi. To całkiem normalne, że każdy język posiada różne dialekty wewnątrz kraju. Jednak ten dialekt istnieje poza granicami Niemiec i jest przez to jakby odrębnym językiem.

Oto przykłady podobieństwa.

Ikh bin in arbet – ich bin in Arbeit– jestem w pracy

dos iz di hoyz – das ist ein Haus

shteyn hoyz – Steinhaus (kamienny dom)

es iz a histarishn shtot – das ist historische Stadt

JĘZYKIEM JIDYSZ POSŁUGUJE SIĘ 3-4 MLN LUDZI, KTÓRZY MIESZKAJĄ W IZRAELU, USA, ROSJI, UKRAINIE ... JEST TO DOŚĆ DUŻA GRUPA LUDZI, WIĘC WARTO PAMIĘTAĆ TEŻ O TYM JĘZYKU. ZNAJĄC JĘZYK NIEMIECKI MOŻNA DOMYŚLEĆ SIĘ ZNACZENIA SŁÓW a tym samym rozumieć Jidysz.

Idishe Laykhter – Jüdischer Leuchter (świecznik)

Inne przykłady podobieństwa to:

ir hobt a hunt – Ihr habt einen Hund  (wy macie psa)

Ikh bin mid – Ich bin müde (jestem zmęczony)

ikh bin tsufridn – Ich bin zufrieden (jestem zadowolony)

zi iz sheyn – Sie ist schön (ona jest piękna)

er geyt tsu shul – Er geht zur Schule

Obejrzyj  krótki film Liczby i przekonaj się jak podobny jest ten dialekt do języka niemieckiego.

Proszę o komentarz. Jakie jest Twoje zdanie na ten temat? Czy wiedziałaś (łeś) o tym?

Na zakończenie posłuchaj piosenki : My Yiddishe Momme.

PONIEDZIAŁEK, 31 LIPCA 2023

Germanizmy w języku polskim

Germanizmy czyli zapożyczenia w języku polskim istnieją od wielu wieków. Ten fakt związany jest z bliskim sąsiedztwem Niemiec i naszą zależnością zaborową. 

Takich wyrazów jest około 3000. Niektóre są takie same jak DACH lub zbliżone jak ZIEGEL,  są też takie, które mają spolszczoną końcówkę jak np. PLAC.

Poniżej przykłady:

• cegła – der Ziegel
• blacha – das Blech
• balkon - der Balkon
• dach – das Dach
• murować – mauern
• malować – malen
• szlif, szlifować – schleifen
• farba – die Farbe
• szyba –  die Scheibe
• warsztat – das Werkstatt

• gmina – die Gemeinde
• hotel - das Hotel
• ratusz –  das Rathaus
• kino – das Kino
• szpital - der Spital
• plac - der Platz
• szpic – die Spitze
• burmistrz – der Bürgermeister
• knajpa – die Kneipe
• kasa – die Kasse
• kartofel - die Kartoffel
• Auto - das Auto
• Sofa - das Sofa
• Komoda - die Kommode

     Das Hotel und das Restaurant in Gdańsk

Ciekawe napisy w języku niemieckim widać na zdjęciu hotelu, który mieści się tuż obok dworca kolejowego w Gdańsku.

Hauptbahnhof (dworzec), 

Abteil (przedział),

Sitzplatz (miejsce do siedzenia),

Bahnsteig (peron), 

Ausgang (wyjście),  

Eltern haften für ihre Kinder (rodzice odpowiadają za swoje dzieci). 

• drukarz – der Drucker
• drukować – drucken
• handel - der Handel
• kelner – der Kellner
• mistrz – der Meister
• rycerz – der Ritter
• bumelować – bummeln
• bursztyn – der Bernstein
• cel – das Ziel
• fajnie – fein (doskonały, wykwintny)
• fałsz – falsch
• herszt – herrschen (rządzić)
• majstersztyk – das Meisterstück
• radzić – raten
• smakować – schmecken
• szacować – schätzen
• szpic – die Spitze
• szwagier – der Schwager

Szczególnie ciekawym germanizmem jest dla mnie słowo Wihajster. Odkryłam to dopiero podczas nauki języka niemieckiego. Używamy tego wszyscy na co dzień nie zdając sobie sprawy, że zwrot ten pochodzi z języka niemieckiego – Wie heißt er? (Jak on się nazywa?).

To jest zwykle takie coś co nie wiemy jak nazwać. Np. Co to za wihajster wisi przy drzwiach 

w garażu?

2023 r. Copyright by Beata Jodel

Przydatne słówka niemieckie

Przydatne słówka w j. niemieckim to wstawki lub przerywniki, dzięki którym można wzbogacić naszą wypowiedź.


Przeważnie są to przysłówki, ale też inne formy gramatyczne. W języku polskim również stosujemy takie słowa, czasem nawet w nadmiarze. Stosujemy je wtedy kiedy chcemy podkreślić, że coś jest rzeczywiście prawdą, stanem faktycznym lub czymś w rodzaju potwierdzenia.

Wybrałam następujące słówka:

Wirklich, echt, ehrlich – naprawdę, serio

Is das dein Ernst ? Poważnie?

Tatsächlich, in der Tat – faktycznie

Im Grunde genommen – w gruncie rzeczy

Sicherlich, mit Sicherheit – z pewnością

Ehrlich gesagt – szczerze mówiąc

Im Prinzip, grundsätzlich – zasadniczo

Gerade, eben, ausgerechnet – właśnie, akurat

Genau – dokładnie

Die Art von …. Die Sorte von – rodzaj czegoś

So etwas – coś w rodzaju, coś takiego

Bei der Gelegenheit – przy okazji





Bei der Gelegenheit esse ich etwas leckeres - przy okazji zjem coś smacznego



Kiedy nie wiemy czegoś dokładnie możemy użyć następujących słówek:

Irgendwas, Irgendetwas – cokolwiek

Irgendwie – jakkolwiek, jakimś sposobem

Irgendwo – gdziekolwiek

Irgendwann – kiedykolwiek

Irgendwohin – dokądkolwiek

Irgendeine – jakaś

Irgendeiner – jakiś, ktokolwiek

Oto przykładowe zdania z wymienionymi wyrazami:

Ich habe wirklich keine Ahnung – Naprawdę nie mam pojęcia.

Ehrlich gesagt, ich wusste das nicht – szczerze mówiąc, nie wiedziałam tego.

Im Prinzip wollen wir noch mehr Zeit für diese Aufgabe haben – Zasadniczo chcemy mieć więcej czasu na to zadanie.

So etwas ist mir noch nie im Leben passiert – coś takiego jeszcze mi się nie zdarzyło w życiu.

Bei der Gelegenheit, darf ich etwas fragen? Czy przy okazji, mogę o cos zapytać?

Ich möchte irgendwann und irgendwo in den Urlaub fahren – Chciałabym kiedyś gdziekolwiek na urlop pojechać.

Sag endlich irgendwas – powiedz w końcu coś.

Ciekawe zwroty w języku niemieckim

Ciekawe zwroty w języku niemieckim. To były pierwsze zdania, jakie usłyszałam w Niemczech, powtarzane kilka razy i dzięki temu zapamiętane przez mnie na zawsze.

Jak widać poprzez powtarzanie zwrotów niemieckich lepiej je można zapamiętać.

Wtedy nie wiedziałam co to znaczy, ale koniecznie chciałam sprawdzić – tak mnie to zaintrygowało. Jestem dociekliwa z natury. Były to następujące zwroty niemieckie :

Das gibt’s doch nicht – to niemożliwe

Das kann doch nicht wahr sein – to nie może być prawda

Das ist doch nicht dein Ernst – nie mówisz tego poważnie?

Słówka DOCH i JA (które nie oznacza w tym wypadku TAK tylko PRZECIEŻ są bardzo często używane w niemieckim języku potocznym i oznaczają: jednak, przecież.

Überraschung !!!

Das kann doch nicht wahr sein – to nie może być prawda

Das ist ja nicht möglich – to przecież niemożliwe

Das ist unmöglich – to nie możliwe

Das ist ja furchtbar – To jest przecież straszne

Das ist eine Schande ! To skandal

Ist was passiert ? Czy coś się stało?

Ist was los? Co się dzieje?

Nichts los – nic się nie dzieje lub:

Nix los – (język potoczny) nic się nie dzieje

PRZYDATNE ZWROTY W JĘZYKU NIEMIECKIM, KTÓRE TU WYMIENIAM MOŻNA ARTYKUŁOWAĆ NA KILKA SPOSOBÓW. OBOJĘTNIE KTÓRYCH UŻYJESZ, TAK BĘDZIE DOBRZE. KONSTRUKCJA TYCH ZDAŃ JEST BARDZO PROSTA I NIE POWINNA SPRAWIAĆ KŁOPOTÓW.

Es ist mir egal – jest mi to obojętne

Das ist mir ganz egal – całkiem obojętne

Ich verstehe überhaupt nicht – Ja tego wcale nie rozumiem

Das überrascht mich nicht – to mnie nie zaskakuje

Na so was – no coś takiego

Das macht mich ganz verrückt – ja oszaleję

So ein Unsinn – co za bzdura

So ein Quatsch – co za brednie

Das lohnt sich/das lohnt sich nicht – to się opłaca/to się nie opłaca

Ich verstehe Spaβ

Verstehst du Spaβ? Znasz się na żartach?

Das macht mir Spaβ – to mi sprawia radość

Spaβ jest bardzo przyjemnym i często używanym słowem. To słówko ma kilka znaczeń : radość, przyjemność, żarty.

Ich will ein bisschen Spaβ haben – Chcę mieć trochę przyjemności

ein bisschen - etwas – troszkę

Es handelt sich um …… – chodzi o …….

Meine Einstellung ist positiv – moje nastawienie jest pozytywne.

Więcej ciekawych zdań znajdziesz po kliknięciu na: Zwroty niemieckie. 

Mam nadzieję, że podane przez mnie zwroty w języku niemieckim będą przydatne. Wielokrotne powtarzanie takich zdań na pewno przyniesie dobre efekty w nauce niemieckiego.