Czasownik KOMMEN z przedrostkami

Czasownik KOMMEN z przedrostkami występuje często w języku niemieckim, dlatego warto go poznać w szczegółach.

Czasownik kommen jest w czasie teraźniejszym czasownikiem regularnym, a więc odmiana jest bardzo prosta, jeśli zna się końcówki. Na pewno jest jednym z najczęściej używanych czasowników niemieckich. Któż z nas nie zna takich zwrotów jak :

Komm, lass das – chodź, daj spokój

Ich komme ja schon – już idę

Du sollst nach Hause sofort kommen – masz przyjść natychmiast do domu

Wie kommst du denn darauf? Jak na to wpadłeś?

Du kommst zu spät – przychodzisz za późno

Dodając przedrostki do tego wyrazu tworzymy czasowniki rozdzielnie złożone o podobnym znaczeniu do kommen, ale nie zawsze.

Te najbardziej popularne wg mnie to :

ankommen – przybywać, przyjechać

abkommen – zboczyć z drogi

auskommen – radzić sobie

mitkommen – pójść z kimś

nachkommen – przyjść później

umkommen – ginąć w znaczeniu umierać

vorkommen – zdarzać się

zukommen – zbliżać się, poczekać np. na rozwój wypadków

W zdaniu twierdzącym czasu Präsens wygląda to tak, że przedrostek przeskakuje na koniec zdania:

Ins Kino komme ich sicher mit – Do kina pójdę na pewno z … (Tobą lub z Wami)

Der Zug kommt um 14.05 Uhr an – Pociag przyjeżdża o 14.05

Er kommt mit dem Geld nicht gut aus – On nie radzi sobie dobrze z pieniędzmi

Die Politiker kommen oft vom Thema ab – Politycy często zbaczają (odchodzą) z tematu

Meine Schwester kommt später nach – Moja siostra przyjdzie później

                     Der Zug ist gerade angekommen – pociąg właśnie przyjechał

W czasie przeszłym konstrukcja zdań jest inna (przedrostek pozostaje przy czasowniku wraz z formą czasownika w czasie przeszłym, czyli gekommen):

So etwas ist mir noch nie vorgekommen – coś takiego nie zdarzylo mi się jeszcze nigdy

Leute sind vor der Hitze umgekommen – Ludzie ginęli od upału

Der Schnellzug ist zehn Minuten später angekommen – Pociąg ekspresowy przyjechał 10 minut później

Znane porzekadła z wyrazem z kommen: 

Das kommt gar nicht in Frage – To nie wchodzi w rachubę

Ich habe es kommen sehen – Wiedziałam, że tak się stanie

Jetzt komme ich an die Reihe – Teraz jest moja kolej

Das Kleid ist aus der Mode gekommen – Ta suknia wyszła z mody (niemodna)

Auf zwei Deutsche kommt ein Auto – na dwóch Niemców przypada jedno auto

Du kommst mir gerade recht – Właśnie Ciebie mi brakowało

Czasownik KOMMEN z przedrostkami to przykłady zdań i praktycznego zastosowania.

Czasownik SCHLAFEN z przedrostkami

Czasownik SCHLAFEN z przedrostkami to temat gramatyczny. Jesień się zbliża więc możemy mówić o sennych tematach.

Czasownik schlafen posiada wiele wyrazów pokrewnych, czyli takich do których  więc dodajemy przedrostek ein, aus, ver, lub über. Czasowniki z przedrostkami ein, aus i über są rodzielnie złożone a ver jest nierozdzielny, czyli pozostaje z czasownikami w każdej formie.

schlafen – spać

einschlafen – zasnąć, drętwieć, zasnąć na wieki

einschläfern – uśpić kogoś, kołysać, usypiać

verschlafen – zaspać, przespać coś

überschlafen, darüberschlafen– przemyśleć coś przez noc

ausschlafen – wyspać się

durchschlafen - przesypiać bez przerwy

weiterschlafen - dalej spać

Odmiana schlafen przez osoby jest prawie regularna, jednak dopiero po dodaniu przegłosu w 2 i 3 os. l.poj.

Ich schlafe

du schläfst

er/sie/es schläft

wir schlafen

ihr schlaft

sie/Sie schlafen

Meine Katze kurz vor dem einschlafen - mój kot krótko przed zaśnięciem

CZASOWNIK SCHLAFEN I WYRAZY POKREWNE WIĄŻE SIĘ Z IDIOMAMI, KTÓRE KOJARZĄ SIĘ ZE SPANIEM I JEGO INTENSYWNOŚCIĄ.

schlafen wie ein Klotz oder wie ein Stein – spać jak kamień

schlafen wie ein Murmeltier – spać  jak suseł

wie ein Sack schlafen – spać mocno (jak worek)

du bist eine Schlafmütze – jesteś śpiochem

sich nach oben schlafen – robic karierę przez łóżko

eine Sache überschlafen – przespać się z tematem

schlafende Hunde wecken – wywoływać wilka z lasu

Wie ein Toter schlafen – spać jak nieżywy

Wie ein Bär schlafen – spać jak niedźwiedź

Jakie zdania można ułożyć tymi z tymi czasownikami ?

Hast du gut geschlafen? czy dobrze spałeś?

Ich schlafe im Schlafzimmer – ja śpię w sypialni

Im Hotel, Im Zelt – w hotelu, w namiocie

Sie schläft in ihrem Bett – ona śpi w swoim łóżku

Na, ausgeschlafen? – no, wyspana (y)?

Mit jemandem schlafen – z kimś spać

Ich konnte gestern nicht einschlafen – nie mogłam wczoraj zasnąć

Wir haben den Film verschlafen – przespaliśmy film (nie doczekaliśmy go)

Am besten schlafe ich in meinem Schlafanzug – najlepiej śpię w mojej piżamie

Ich will keine schlafende Hunde wecken – nie chcę wywoływać wilka z lasu (dosłownie: budzić psy)

Czasownik SCHLAFEN z przedrostkami to czasowniki z prefixem i idiomy dotyczące tego tematu.

Czasownik GEHEN z przedrostkami

Czasownik gehen może łączyć się z wieloma przedrostkami i nadać im inne znaczenie niż po prostu chodzenie. Jest na to wiele przykładów.

Mówimy często, że gdzieś idziemy i jak dodamy do wyrazu GEHEN różne przedrostki wówczas powstaną nowe wyrazy, Zazwyczaj są związane z chodzeniem ale nie zawsze. 

Te najbardziej popularne wg mnie są poniżej wyszczególnione, ale jest ich o wiele więcej. 

·        mitgehen – iść z kimś

·        ausgehen – wychodzić

·        wegehen - wychodzić

·        losgehen - wychodzić

·        angehen – obchodzić

·        abgehen - dziać się

·        raufgehen - iść na górę

·        runtergehen - iść na dół

·        reingehen - iść do środka

·        aufgehen - wschodzić

·        untergehen - zachodzić

·        fremdgehen - zdradzać kogoś

·        vorgehen - wyjść i poczekać

·        umgehen - radzić sobie

·        vorgehen - wyjść i poczekać

·        zurückgehen – iść z powrotem

Są to czasowniki rozdzielnie złożone czyli w zdaniu twierdzącym konstrukcja zdania wygląda jak poniżej w przykładowych zdaniach. Zazwyczaj przedrostek ląduje na końcu zdania. 

Ich gehe mit ins Kino - Idę do kina z Tobą/z Wami.

Wir gehen heute aus - My dzisiaj wychodzimy.

Was geht dich das eigentlich das an ? - Co to Cię właściwie obchodzi?

Er geht schon rein - On idzie już do środka

Die Sonne geht um 5 Uhr auf - słońce wschodzi o 5 rano.

Die Sonne geht heute um 19 Uhr runter - słońce zachodzi o 19.

Gehst du schon vor und wartest auf mich im Auto? - Czy wyjdziesz już i poczekasz na mnie w aucie?

Was geht es hier ab? Co tu się dzieje?

Ich gehe gerne mit

W bezokoliczniku występuje GEHEN razem z przedrostkami oraz w zdaniach z czasownikami modalnymi (czasownik modalny jest zaznaczony na niebiesko) np:

Ich kann nicht damit richtig umgehen - nie mogę sobie dobrze z tym poradzić

Willst du mitgehen? Chcesz iść z nami lub ze mną?

Er soll endlich weggehen - On powinien w końcu wyjść

Na ten temat polecam Ci ciekawy film sytuacyjny nagrany w języku niemieckim i obrazujący czasownik GEHEN z różnymi przedrostkami: Film o Gehen z przedrostkami.

Miłego oglądania!

2023 Copyright by Beata Jodel

Czasownik MACHEN z przedrostkami

Czasownik MACHEN z przedrostkami występuje często w języku niemieckim, dlatego warto zająć się tym tematem.

Mówimy często o robieniu czegoś (wir machen) i od tego wyrazu powstało wiele słów mniej lub bardziej podobnych do rdzenia czasownika MACHEN.

Te najbardziej popularne wg mnie to :

– aufmachen – otwierać
– zumachen – zamykać
– anmachen – podrywać
– ausmachen – wynosić
– kaputtmachen – zepsuć
– durchmachen – przerabiać do końca
– nachmachen – naśladować
– schwermachen – utrudniać

Są to czasowniki rozdzielnie złożone czyli w zdaniu twierdzącym konstrukcja zdania wygląda tak:

Ich mache das Fenster auf – Ja otwieram okno

Er macht die Tür zu – On zamyka drzwi

Thomas macht Anke an – Thomas podrywa Anke

Kinder machen oft die Spielzeuge kaputt – Dzieci często psują zabawki

Die Tochter macht die Geste der Mutter nach – Córka naśladuje gesty matki

Ihr Mann macht ihr Leben schwer – Jej mąż utrudnia jej życie

Odmieniony jest czasownik „machen” wg osoby a przedrostek przeniesiony jest na koniec zdania.

Natomiast w czasie przeszłym zdania mają inną konstrukcję:

Ich habe das Fenster aufgemacht.

Er hat die Tür zugemacht.

Thomas hat Anke angemacht.

Kinder haben oft die Spielzeuge kaputtgemacht.

Die Tochter hat die Geste der Mutter nachgemacht.

Ihr Mann hat ihr Leben schwergemacht.

Ich habe gerade das Fenster zugemacht –  Właśnie zamknęłam okno

Jeśli chcesz więcej wiedzieć na ten temat kliknij na  Czasowniki rozdzielnie złożone

Przy okazji słowa MACHEN warto poruszyć temat słowa TUN.

Czasownik TUN oznacza : , czynić, robić, dokonywać. Teoretycznie znaczy to samo ale nie do końca. W niektórym przypadkach MACHEN i TUN są wymienne np:

Was hast du hier zu machen ?/ Was hast du hier zu tun? – co masz tutaj do zrobienia?

Można powiedzieć, że TUN jest bardziej wzniosły w zdaniu niż MACHEN.

Mówi się : Es tut mir leid (jest mi przykro) i nie można tego zamienić na Es macht mir leid.

Inne przykłady to:

Leichter gesagt als getan (porzekadło) – łatwiej powiedzieć niż zrobić

Denn sie wissen nicht was się tun (z Pisma Św) – bo nie wiedzą co czynią

Ist Stehlen akzeptabel, nur weil viele es tun? – Czy kradzież jest akceptowalna tylko dlatego, że wielu to robi?

Czasownik MACHEN z przedrostkami to przykłady zdań i praktycznego zastosowania.

Zasługi Bismarcka

 Zasługi Bismarcka dla Niemiec to krótki rys historyczny dotyczący kanclerza Otto von Bismarcka.

W historii każdego kraju są postacie historyczne, które odegrały dużą rolę w rozwoju i sukcesach państwa. Jeśli chodzi o Niemcy to wybitną postacią z przeszłości był na pewno Otto von Bismarck – kanclerz Rzeszy Niemieckiej (der Bundeskanzler). Urodził się w 1815 roku, kiedy Niemcy były podzielone na 41 krajów. Posiadał tytuł  księcia (der Herzog von Lauenburg). W młodości studiował prawo w Getyndze. Nie był zbyt pilnym studentem, opuszczał wykłady, często musiał nadrabiać dodatkowymi korepetycjami (Nachhilfestunden). To pokazuje, że można zrobić wielką karierę nie będąc pracowitym  studentem. Pracował w sądzie w Berlinie i w dzisiejszym Aachen. W międzyczasie odbył też służbę wojskową. Jego kariera polityczna rozpoczęła się dopiero jak został posłem do sejmu w parlamencie w 1849 roku. Objął również poselstwo w Petersburgu i Paryżu. O Napoleonie miał negatywne zdanie ze względu na prowadzone przez niego chaotyczne akcje wojenne.

W 1862 roku Bismarck został mianowany Premierem Prus. Już wtedy dał się poznać jako wytrawny polityk. Swoimi działaniami doprowadził do zjednoczenia Niemiec. Najpierw musiał pokonać Austrię, która przeszkadzała w dojściu do celu, potem sprowokował wojnę francusko-pruską, która doprowadziła ostatecznie do zjednoczenia Niemiec. Pod koniec swojego życia napisał książkę o własnych doświadczeniach – Gedanken und Erinnerungen (Myśli i wspomnienia). Składały się one z trzech tomów. Pierwsze dwa zostały wydane zaraz po śmierci Bismarcka, od razu bijąc rekordy sprzedaży. Był zdecydowanym zwolennikiem rządów twardej ręki i nie wahał się użyć siły zamiast prawa, stąd miano „żelaznego kanclerza” (der Eiserne Kanzler).

Nowo powstałe państwo niemieckie – dzięki wielkiemu zaangażowaniu Bismarcka – w krótkim czasie stało się potęgą światową pod względem gospodarczym i technologicznym. Niemcy do dzisiaj bardzo cenią sobie Bismarcka jako wielkiego stratega i geniusza politycznego.

Jakie były zasługi Bismarcka dla Niemiec:

– doprowadził do zjednoczenia Niemiec (die Vereinigung von Deutschland):

– wprowadził tradycje programów socjalnych (Sozialprogramme), ponieważ w 1880 roku wdrożono ubezpieczenia społeczne (die Sozialversicherungen) jako pierwsze w świecie.

– Bismarck wprowadził emerytury (die Renten) wypłacane od 65 rż. W tamtych czasach rzadko kto dożywał takiego wieku. Samemu Bismarckowi udało się szczęśliwie przeżyć 83 lata. Zanim emerytury się pojawiły, starsi członkowie rodziny musieli być utrzymane przez dzieci i wnuki, co nie zawsze było komfortowym sposobem na życie. A co z osobami bezdzietnymi? Trudno sobie wyobrazić w dzisiejszych życie bez emerytur. System emerytalny wg. Bismarcka przetrwał do teraz, choć będzie musiał ulec zmianom z racji dłuższego życia na emeryturze.

– był prekursorem ubezpieczeń od nieszczęśliwych wypadków przy pracy (die Arbeitsunfallversicherung), opieki medycznej (die Medizinische Betreuunug) i ubezpieczenia od bezrobocia (die Arbeitslosenversicherung).

Za swoje zasługi Bismarck uwidoczniony był na znaczkach, banknotach i pomnikach.

– w ramach akcji KULTURKAMPF (walki kulturowej), Bismarck próbował ograniczyć wpływy kościoła katolickiego w Cesarstwie Niemieckim oraz prowadził germanizację, czyli walkę z polskością Polaków na ziemiach polskich w zaborze pruskim. Do potęgi Prus doszło wskutek zagarnięcia rozbiorowego ziem polskich, dlatego tak ważna była dla niego germanizacja Polaków.

O Polakach mówił tak :

Polacy są „mistrzami w konspiracyjnym współdziałaniu znanym w całej Europie”. I tak jest do dzisiaj 

Polacy górują nad Rosjanami zręcznością i wykształceniem, wywierają zgubny wpływ na rosyjską opinię, nastawiając ją przeciw Niemcom”.

Bismarck uczył się języka polskiego, a niektóre nasze słowa nawet polubił. Do siostry zwracał się czasem „Malinko”, do żony „Czarna kotko” lub „Miła Duszko”. Żoną Bismarcka była Joanna Puttkamer (pomorska szlachcianka), z którą miał troje dzieci. Ślub odbył się w Barnowcu k. Bytowa.

Z ciekawostek : Bismarck posiadał majątek ziemski w Wierszynie koło Kołczygłów.

Źródło : wyborcza.pl

Zasługi Bismarcka dla Niemiec to również szereg reform społecznych istniejących do dzisiaj w strukturach wielu państw na świecie. Można powiedzieć, że Bismarck wyprzedził epokę pod tym względami.

 ®2017 Copyright by Beata Jodel